“`html
Gündem
Kanlı Protestolar Sakinleşti: İran’da Sokaklar Huzursuz fakat Öfke Sürüyor
Aralık ayının sonlarına doğru patlak veren ve hızla rejime karşı bir mücadele haline dönüşen protestolar, İran’da güvenlik güçlerinin sert müdahalesi sonucunda şimdilik bastırılmış gibi gözüküyor. Aktivistler, ulusal ölçekte bir sokağa çıkma yasağının uygulandığını ifade etse de, bastırılan öfkenin yeniden alevlenmesinin kaçınılmaz olduğuna dikkat çekiyorlar.
Özet:
Aralık sonunda başlayan ve hızla rejim karşıtı bir hal alan gösteriler, güvenlik güçlerinin sert müdahaleleri ile geçici olarak bastırılmış görünüyor. Aktivistlerin belirttiğine göre, ülkede bir sokağa çıkma yasağı etkin şekilde uygulanıyor ancak bastırılan öfkenin yeniden patlayacağı konusunda endişeler var.
İran’da güvenlik güçlerinin olağanüstü sert müdahaleleri, protestocuları şu an için sokaklardan çekilmeye zorladı. İnternet kesintileri yüzünden doğru bilgi akışı zorlaşsa da, sınırlı sayıda Starlink uydu terminali ve yurt dışındaki İranlıların bildirimleri, protestoların büyük ölçüde bastırıldığını gösteriyor.
Gösteriler, Aralık ayında Tahran’da giderek artan enflasyon ve İran riyalinin hızla değer kaybetmesi gibi konulara karşı başlatılan sloganlarla başladı; kısa sürede ülke geneline yayıldı ve rejime karşı sert bir biçim aldı. Yetkililer, protestoların büyümesi ile birlikte interneti neredeyse tamamen kesmiş ve güvenlik güçleri müdahale etmeye başlamıştır.
“Şehirler Sessiz, Sokaklar Silahlı”
İran şehirlerinden gelen bilgiler, günümüzde ciddi bir sessizlik olduğunu göstermektedir. Sokaklarda ağır silahlarla donanmış güvenlik güçleri devriye geziyor; birçok bölgede ise fiili bir sokağa çıkma yasağı uygulandığı bildirilmektedir.
ABD’de yaşayan İranlı aktivist Mehdi Yahyanejad, yüzlerce Starlink terminalinin ülkeye sokulmasına yardım ettiğini ve bunların yerel gazeteciler tarafından kullanıldığını kaydediyor. “Korkunç bir baskı olduğu için protestolar neredeyse tamamen durdu,” diyen Yahyanejad, “Her yerde güvenlik güçleri var. Ülkede bir korku atmosferi hâkim,” ifadesini kullandı.
Protestolar Bastırıldı, Ama Tamamen Kayıt Altına Alınmadı
Aktivistlere göre, son günlerde sokak gösterileri azalmış olsa da, rejime yönelik öfke hala var. Bazı mahallelerde insanlar, evlerinin pencerelerinden sloganlar atıyor, genç gruplar kısa süreli toplanmalar yapıp güvenlik güçleri gelmeden dağılmaya çalışıyor. Ancak Yahyanejad, ABD’den somut bir askeri müdahale gelmediği sürece gösterilerin yakın zamanda yeniden başlamasını beklemediğini ifade ediyor.
“Eğer ABD’den bir adım olmazsa, protestoların kısa vadede yeniden başlaması zor,” değerlendirmesinde bulundu.
Ölü Sayısı Binlerce İle İfade Ediliyor
Washington merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), bugüne dek 2.800’den fazla protestocunun hayatını kaybettiğini ve yaklaşık 1.700 ölümün daha incelendiğini bildirdi. HRANA, 22 bin civarında kişinin gözaltına alındığını da açıkladı.
Bu rakamların bağımsız bir biçimde doğrulanamadığını belirtmek önemlidir. İran yönetimi ise resmi bir bilanço açıklamaktan kaçınırken, İran’ın dini lideri Ali Hamaney, geçtiğimiz cumartesi günkü konuşmasında “binlerce kişinin öldüğünü” kabul etti.
İranlı yetkililer, ölenlerin önemli bir kısmını “İsrail ve ABD destekli teröristler” olarak nitelendirerek güvenlik güçlerini sorumlu olmaktan muaf tutuyor.
Hastaneler Bile Güvenli Değil İddiası
Aktivistlerin dikkat çektiği en çarpıcı konulardan biri, yaralı protestocuların hastanelerde bile güvende olmadığı yönündedir. Yahyanejad’a göre, pek çok yaralı, güvenlik güçlerinin hastanelerde beklediklerini bildikleri için tedaviye gitmekten korkuyor.
Bazı videolar, üzerinde hâlâ tıbbi ekipman bulunan cesetlerin başından vurulduğunu gösteriyor. İranlı doktor Yasser Ghorashi, bu görüntülerin hastane prosedürleriyle bağdaşmadığını, morga gönderilen cesetlerin tüm tıbbi ekipmanlardan arındırıldığını belirtiyor.
Batı İran’daki ilâm kentinde hastanelere yapılan baskınları gösteren bazı görüntüler, bağımsız kaynaklarca doğrulanmıştır.
Trump’tan Sert Mesajlar Ancak Askeri Adım Yok
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların ilk günlerinde İran’a sert uyarılarda bulunmuş ve güvenlik güçlerinin barışçıl göstericileri öldürmeleri durumunda askeri bir karşılık verilebileceğini belirtmişti.
Ancak son açıklamalarında Trump, İran’a yönelik bir saldırı kararının kendisi tarafından verilmediğini ve şimdilik böyle bir adım atmayacağını ifade etti.
Trump ayrıca, İran yönetiminin 800’den fazla planlanan infazı iptal ettiğini belirterek rejimi bu kararından dolayı övdü. İran makamları, bu iddiayı doğrulamaktan kaçınıyor; İran Yargı Erki Başkanı ise daha önce gözaltına alınanlar için hızlı yargılama ve infaz sinyali vermişti.
Rejim Protestoları “Ekonomik İsyan” Olarak Nitelendiriyor
Uzmanlar, İran’daki protestoların temel sebebinin ekonomik sıkıntılar olduğunu savunuyor. Hızla değer kaybeden riyal, ticareti zor durumda bırakmış; yoksulluk hemen hemen tüm kesimlere yayılmıştır, bu durum hem uluslararası yaptırımlar hem de kötü yönetim nedeniyle hızlanmıştır.
İran, dünyanın en büyük ikinci doğal gaz rezervine sahip olmasına rağmen, su, elektrik ve gaz sıkıntısı ile karşı karşıya kalmaktadır. Çevresel tahribat ve altyapı eksiklikleri kalıcı hasarlara neden olmaktadır.
Hamaney, protestoların başlangıcında esnaf ve tüccarların “haklı ekonomik şikayetlerinin” olduğunu kabul etti. Ancak çözüm sorumluluğunu yine “düşman güçlere” yıkmayı tercih etti.
Uzlaşan Görüş: Protestolar Geri Dönecek
Güvenlik güçlerinin –özellikle Devrim Muhafızları’nın– şu ana kadar liderliğe bağlı kalması, rejimin kısa vadede ayakta kalmasını sağlıyor. Ancak uzmanlar, bu sessizliğin kalıcı olmadığını vurguluyorlar.
ABD’nin olası askeri müdahalesine dair söylemler, protestoculara “yardım yolda” mesajı verse de, şu aşamada rejimi sarsacak bir dış müdahale görünmemektedir.
İran’daki son durumu özetleyen görüş şu şekildedir:
Protestolar bastırıldı; ancak gerekçeleri hala geçerliliğini koruyor.
Internette hâlâ büyük ölçüde kısıtlama varken, ülkede gerçek tansiyonun ne zaman ve nasıl yeniden yükselebileceği ise belirsizliğini korumaktadır.
Kaynak: BBC, ABC News, HRANA
Atilla Yeşilada ve Gildem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
“`